Βασιλική στις Γράβες Αστακού.

Ο ναός και ο γύρω χώρος.

Βορειοδυτικά της πόλης μας υπάρχουν τα ερείπια της αρχαίας και μεσαιωνικής πόλης που στα βυζαντινά χρόνια ονομαζόταν Δραγαμέστος ή Δραγαμεστός. Στο μεσαιωνικό τμήμα της σώζονται τρεις ερειπωμένοι ναοί. Μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει μεσοβυζαντινή τρίκλιτη βασιλική (17.30 Χ 14.45 μ.) που βρίσκεται στο κέντρο περίπου της βυζαντινής πόλης. Οι μεγάλες διαστάσεις υποδηλώνουν επιβλητικό οικοδόμημα.

Χτίστηκε με ελαφρά επεξεργασμένες ασβεστόπετρες και στους οριζόντιους αρμούς τοποθετήθηκαν απλές σειρές πλίνθων ενώ απλές ή διπλές πλίνθοι κάλυψαν τους κάθετους και λοξούς αρμούς. Δημιουργήθηκε έτσι απλό σύστημα τοιχοδομίας με ιδιαίτερο γνώρισμα το λιτό κεραμοπλαστικό διάκοσμο. Καλύτερα σώζεται η τοιχοδομία της μεγάλης ημικυκλικής αψίδας, που αν και δεν είναι βαθμιδωτή, είναι δυνατό να οδηγήσει στους ναούς της πρώτης χιλιετίας. Η ομοιότητα προς την αψίδα της κοντινής Αγίας Σοφίας Μύτικα επιβεβαιώνει την υπόθεση αυτή. Δεν αποκλείεται άλλωστε να καλυπτόταν με χτιστό τεταρτοσφαιρικό θόλο.

Ο ναός από τα ανατολικά.

Ο αψίδα του Ιερού Βήματος.	Ο κεραμοπλαστικός διάκοσμος.
Στην αψίδα του πρώτου ναού βρέθηκε ενεπίγραφη πλάκα που προέρχοταν από αρχαίο μνημείο. Αρχαία αρχιτεκτονικά μέλη χρησιμοποιήθηκαν και στους τοίχους του ναού. Σε ένα από αυτούς υπήρχε ανάγλυφη παράσταση κλαδιού ελιάς όμοια με αυτή στους Αγίους Αποστόλους Δραγαμέστου (Καραισκάκη). Σε πολλά σημεία των τοίχων χρησιμοποιήθηκαν σε δεύτερη χρήση ορθογώνιοι πωρόλιθοι από αρχαίες κατασκευές. Οι τοίχοι διατηρούνται σε ύψος από 0.50 1.50 μ Στη βόρεια πλευρά του ναού χτίστηκαν δυο προσκτίσματα, ένα μεγαλύτερο δυτικά (7.20 Χ 6.10 μ.) και ένα άλλο μικρότερο ανατολικά (5 Χ 5.10 μ.). Από τον αρχικό ναό διακρίνονται στο νότιο τοίχο οι θέσεις των παραθύρων και των θυρών. Σε μεταγενέστερη εποχή στο χώρο του κεντρικού κλίτους χτίστηκε μονόκλιτος ναός, μικρότερος του προηγούμενου, που με τη σειρά του ερειπώθηκε. Στο σημείο του τέμπλου του παλαιού ναού χτίστηκε νέα μικρότερη αψίδα που δεν επικοινωνούσε με την παλαιά. Χρησιμοποιήθηκε ο βόρειος και ο δυτικός τοίχος του αρχικού ναού, ενώ νότια χτίστηκε καινούργια πλευρά σε απόσταση 4.30 μ. εσωτερικά της παλαιάς. Ανοίχτηκαν στο νότιο τοίχο δύο πύλες, μία ορθογώνια ανατολικά (1.90 Χ 0.70 μ.) και μία χαμηλή τοξωτή δυτικά (1.50 Χ 0.60 μ.). Η τοιχοδομία του νεότερου ναού που φτάνει σε ύψος 2.50 μ., έγινε με αργούς λίθους χωρίς προσπάθεια για κεραμοπλαστική διακόσμηση. Είναι φανερό ότι η σύμπτυξη του ερειπωμένου ναού και η κατασκευή του καινούργιου πραγματοποιήθηκαν τους τελευταίους αιώνες της τουρκοκρατίας. Σύμφωνα με τη προφορική παράδοση ο ναός ήταν αφιερωμένος ή στη Θεοτόκο ή στην Αγία Αικατερίνη. Μελλοντική σκαφική έρευνα στο χώρο θα δώσει λύση στα προβλήματα που σχετίζονται με τους τρεις ναούς, θα αποκαλύψει ίσως γλυπτά και θα δείξει την οικοδομική δραστηριότητα του βυζαντινού Αστακού.
Τίς πληροφορίες για το μνημείο πήραμε : α) από το βιβλίο του Aθανάσιου Δ. Παλιούρα, Βυζαντινή Αιτωλοακαρνανία, Εκδόσεις Αρσινόη, Αθήνα. β) από το βιβλίο του Σοφοκλή Γ. Δημητρακόπουλου, Αρχαιότητες και μνημεία Ξηρομέρου Ακαρνανίας.

Ο αψίδα του Ιερού Βήματος.

Ο κεραμοπλαστικός διάκοσμος.

Στην αψίδα του πρώτου ναού βρέθηκε ενεπίγραφη πλάκα που προέρχοταν από αρχαίο μνημείο. Αρχαία αρχιτεκτονικά μέλη χρησιμοποιήθηκαν και στους τοίχους του ναού. Σε ένα από αυτούς υπήρχε ανάγλυφη παράσταση κλαδιού ελιάς όμοια με αυτή στους Αγίους Αποστόλους Δραγαμέστου (Καραισκάκη).
Σε πολλά σημεία των τοίχων χρησιμοποιήθηκαν σε δεύτερη χρήση ορθογώνιοι πωρόλιθοι από αρχαίες κατασκευές. Οι τοίχοι διατηρούνται σε ύψος από 0.50 1.50 μ Στη βόρεια πλευρά του ναού χτίστηκαν δυο προσκτίσματα, ένα μεγαλύτερο δυτικά (7.20 Χ 6.10 μ.) και ένα άλλο μικρότερο ανατολικά (5 Χ 5.10 μ.). Από τον αρχικό ναό διακρίνονται στο νότιο τοίχο οι θέσεις των παραθύρων και των θυρών.
Σε μεταγενέστερη εποχή στο χώρο του κεντρικού κλίτους χτίστηκε μονόκλιτος ναός, μικρότερος του προηγούμενου, που με τη σειρά του ερειπώθηκε. Στο σημείο του τέμπλου του παλαιού ναού χτίστηκε νέα μικρότερη αψίδα που δεν επικοινωνούσε με την παλαιά. Χρησιμοποιήθηκε ο βόρειος και ο δυτικός τοίχος του αρχικού ναού, ενώ νότια χτίστηκε καινούργια πλευρά σε απόσταση 4.30 μ. εσωτερικά της παλαιάς. Ανοίχτηκαν στο νότιο τοίχο δύο πύλες, μία ορθογώνια ανατολικά (1.90 Χ 0.70 μ.) και μία χαμηλή τοξωτή δυτικά (1.50 Χ 0.60 μ.). Η τοιχοδομία του νεότερου ναού που φτάνει σε ύψος 2.50 μ., έγινε με αργούς λίθους χωρίς προσπάθεια για κεραμοπλαστική διακόσμηση. Είναι φανερό ότι η σύμπτυξη του ερειπωμένου ναού και η κατασκευή του καινούργιου πραγματοποιήθηκαν τους τελευταίους αιώνες της τουρκοκρατίας.
Σύμφωνα με τη προφορική παράδοση ο ναός ήταν αφιερωμένος ή στη Θεοτόκο ή στην Αγία Αικατερίνη. Μελλοντική σκαφική έρευνα στο χώρο θα δώσει λύση στα προβλήματα που σχετίζονται με τους τρεις ναούς, θα αποκαλύψει ίσως γλυπτά και θα δείξει την οικοδομική δραστηριότητα του βυζαντινού Αστακού.

Τίς πληροφορίες για το μνημείο πήραμε :
α) από το βιβλίο του Aθανάσιου Δ. Παλιούρα, Βυζαντινή Αιτωλοακαρνανία, Εκδόσεις Αρσινόη, Αθήνα.
β) από το βιβλίο του Σοφοκλή Γ. Δημητρακόπουλου, Αρχαιότητες και μνημεία Ξηρομέρου Ακαρνανίας.