Εισόδια της Θεοτόκου Λεσινίου


Ο Ι.Ν. από ανατολικά		 Την ανατολική άκρη του χωριού μας κοσμεί ο βυζαντινός ναός που είναι αφιερωμένος στα Εισόδια της Θεοτόκου.
Η κατασκευή του άρχισε στα χρόνια των Δεσποτών της Ηπείρου και με βάση τα τυπολογικά, μορφολογικά και διακοσμητικά στοιχεία του υποστηρίζεται πως χτίστηκε στα τέλη του 13ου αιώνα.

Α)Γενική περιγραφή.
Το μνημείο είναι τρίκλιτη βασιλική (11.50 Χ 13.50 μ.) Ιδιομορφία παρουσιάζουν οι σχέσεις των κλιτών. Το μεσαίο είναι πολύ πλατύ (4.43 μ.) σε σύγκριση με τα πλαϊνά, που είναι άνισα μεταξύ τους (το βόρειο φτάνει τα 2.30μ και το νότιο τα 1.60μ.). Τα παραβήματα χωρίζονται με παχύ τοίχο που τον διατρυπά χαμηλό τοξωτό άνοιγμα, ενώ τα πλαϊνά κλίτη με τοξωτή πεσσοστοιχία, που την αποτελούν πεσσός και κίονας χωρίς κιονόκρανο χτισμένος ο δεύτερος, σε πεσσό και παραστάδα. Το κεντρικό κλίτος καταλήγει ανατολικά σε τρίπλευρη αψίδα ενώ τα πλαϊνά απολήγουν σε μικρές τραπεζιόσχημες κόγχες, που δεν φθάνουν μέχρι το έδαφος. Η στέγη σήμερα είναι ξύλινη, δίρριχτη και παρουσιάζει ελαφρά υπερυψωμένο το μεσαίο κλίτος καταλήγοντας ανατολικά και δυτικά σε υπερυψωμένα αετώματα. Τα πλαϊνά κλίτη έχουν χαμηλότερη, μονόρριχτη στέγη και καταλήγουν σε ημιαετώματα. Στενά μονόλοβα παράθυρα ανοιγόταν στις μακριές πλευρές, τρία στη βόρεια και τέσσερα στη νότια. Η απόσταση της ποδιάς από το έδαφος έφτανε το 1.85μ. Δίλοβο εξάλλου παράθυρο ανοιγόταν και στο αέτωμα ανάμεσα στο πρώτο και το δεύτερο, από δυτικά, παράθυρο της νότιας πλευράς όπως δείχνουν τα τεταρτοκύκλια που σώζονται ακόμη. Στο ανατολικό και δυτικό αέτωμα υπάρχει δίλοβο παράθυρο που πλαισιώνεται με τεταρτοκύκλια πτερύγια. Χαρακτηριστικό είναι το μεγάλο τρίλοβο φωτιστικό άνοιγμα της αψίδας με τους ισοϋψείς λοβούς. Οι δύο διαχωριστικοί πεσσίσκοι φέρουν επιθήματα. Επίσης μονόλοβα στενά ανοίγματα διατρυπούν τις κόγχες των παραβημάτων.
Το εσωτερικό του Ι.Ν.

Β)Τοιχοδομία – κεραμοπλαστικός διάκοσμος

Ο κεραμοπλαστικός διάκοσμος.
Η τοιχοδομία του μνημείου κατασκευάστηκε με πλινθοπερίκλειστο σύστημα. Οι ορθογώνιοι, αλλά όχι πάντοτε γωνιασμένοι, λίθοι τοποθετούνται σε οριζόντιες στρώσεις και χωρίζονται με μια σειρά πλίνθων ενώ κάθετα στους αρμούς οι πλίνθοι μπαίνουν διπλές. Εξαίρεση αποτελεί το σύστημα τοιχοδομίας της κεντρικής αψίδας, που χτίζεται με πλίνθους ολόκληρη, από 1.90 μ. και πάνω. Ο κύριος στόχος εδώ του κατασκευαστή ήταν να οργανώσει πλούσια κεραμοπλαστική διακόσμηση.
Η διακόσμηση αυτή αναδεικνύει πράγματι την αψίδα. Είναι ενδεικτική η ποικιλία των σχεδίων. Το τύμπανο πάνω από το τρίλοβο παράθυρο κοσμείται με ομόκεντρες πλίνθινες καμπύλες, ενώ οι τυφλές αψιδώσεις στις πλάγιες πλευρές, που είναι ισοϋψείς προς το αψίδωμα του τρίλοβου παραθύρου, διακοσμούνται: η νότια με ορθούς στενόμακρους και σταυρόσχημους μαιάνδρους κάτω και ρομβόσχημα κοσμήματα πάνω και η βόρεια με ομοιόσχημους μαιάνδρους κάτω και κόσμημα τεθλασμένων γραμμών, είδος ιχθυάκανθας, πάνω. Στη διακόσμηση της κεντρικής αψίδας θα πρέπει να προσθέσουμε τις επίπεδες ταινίες των οπτοπλίνθων και τις οδοντοτές που περιβάλουν τα τόξα ή που περιτρέχουν σε δύο σειρές τις πλευρές κάτω από το γείσο, καθώς επίσης και τη ζωφόρο των μαιάνδρων που ακολουθεί. Ενισχυτικά στοιχεία της πλαστικότητας της τοιχοδομίας αποτελούν κλειδόμορφα κεραμοπλαστικά κοσμήματα που κοσμούν τις μακριές πλευρές, στο χώρο που βρίσκεται ανάμεσα στα μονόλοβα παράθυρα, καθώς και στην κεντρική αψίδα πάνω από το τρίλοβο άνοιγμα, λείψανα των σκυφίων στον υπερυψωμένο τοίχο του μεσαίου κλίτους και σταυροί σκαλισμένοι πάνω στις πέτρες.
Στους πωρόλιθους της αψίδας του Ιερού Βήματος, εξωτερικά, διατηρούνται δυσανάγνωστα χαράγματα, κυρίως ονόματα, <<ΠΑΠΑ ΔΗΜΗ(ΤΡΗΣ) Ο (σ)ΤΑΒΡΟ(Σ) …ΒΑΛΕΝΑ(Σ), Λ. ΣΑΡΑΤΟΣ>> μερικά ίσως είναι βυζαντινά, όπως το όνομα <<Ιω(άννης) Μεγατοπ(ί)της,>> χρονολογίες, <<1799 ΟΤΑΝ ΧΑΛΑΣΕ Η ΠΡΕΒΕΖΑ, 1850, 1841, 1822, 1734, 1862 και σύντομες προσευχές, όπως Ο ΘΕΟΣ ΗΛΑΣΘΙΤΙ ΜΗ (ΤΩ ΑΜΑΡΤΩΛΩ).

Γ)Μεταβολές στην αρχική μορφή του μνημείου.

Η είσοδος του Ι.Ν. από νότια.
Νεώτερη κατασκευή.
Ο ναός με το πέρασμα των αιώνων, δέχθηκε σημαντικές μεταβολές που άλλαξαν τα μορφολογικά χαρακτηριστικά του. Οι σπουδαιότερες μεταβολές είναι: κατεδαφίστηκαν οι προς τα δυτικά πεσσοί της πεσσοστοιχίας και αντικαταστάθηκαν με κίονες χωρίς κιονόκρανα Η αλλαγή έγινε μάλλον για λόγους ευρυχωρίας. Τμήματα των πεσσών που κατεδαφίστηκαν σώζονται μέχρι σήμερα σε ύψος 0.21 μ. από το έδαφος. Το πάχος των πεσσών φανερώνει πως το μεσαίο κλίτος θα καλυπτόταν παλαιότερα με χτιστή καμάρα. Παραμένει άγνωστος ο χρόνος κατά τον οποίο η καμαροσκέπαστη στέγη του κλίτους μετατράπηκε σε ξύλινη. Τα δύο δυτικά διαμερίσματα των πλάγιων κλιτών καλύφθηκαν με κυλινδρικές καμάρες, ενώ θα πρέπει να στεγάζονταν με σταυροθόλια, όπως δείχνει άλλωστε το δεύτερο από ανατολικά διαμέρισμα και οι διαγώνιες ακμές του σταυροθολίου που διακρίνονται στο βορειοδυτικό. Σε μεταγενέστερους χρόνους η στέγη των πλάγιων κλιτών μετατράπηκε σε ξύλινη μονόρριχτη, ενώ ο κατασκευαστής του ναού στα ανατολικά άκρα τοποθέτησε δύο τρουλλίσκους και στα δυτικά έδωσε αετωματική μορφή. Στη νότια πλευρά ανοίχτηκαν δύο μονόλοβα τοξωτά παράθυρα και ανάμεσά τους τοξωτή θύρα. Προστέθηκε στα χρόνια της τουρκοκρατίας, νάρθηκας, που κατεδαφίστηκε το 1955 με ενέργειες του εκκλησιαστικού συμβουλίου του ναού σε συνεργασία με την τότε κοινότητα Λεσινίου, υπό την μελέτη και επίβλεψη του από την Κατοχή μηχανικού Ν. Βάλβη. Έτσι έγινε επέκταση του ναού προς τα δυτικά, για λόγους ευρυχωρίας, υψώθηκε η στέγη και έγινε η κατασκευή του κωδωνοστασίου και του γυναικωνίτη.
Το Σεπτέμβριο του 1997 η 8η εφορία βυζαντινών αρχαιοτήτων Ιωαννίνων συνέταξε μελέτη αποκατάστασης της στέγης του ναού, η οποία μετά την εγκρίθηκε από το υπουργείο πολιτισμού το Νοέμβριο του ίδιου έτους. Έτσι αφαιρέθηκαν τα ξύλινα τμήματα της στέγης και αντικαταστάθηκαν με νέα ξυλεία της ίδιας μορφής, τοποθετήθηκε νέο πέτσωμα με σανίδες, μεμβράνη υγρομόνωσης και τέλος ημικολυμβητά κεραμίδια της ίδιας μορφής με τα παλαιά.

Δ)Τέμπλο - αγιογράφηση.
Ο ναός των Εισοδίων της Θεοτόκου Λεσινίου θα μπορούσε να χαρακτηριστεί σαν μουσείο τέχνης μια και οι σωζόμενες σήμερα τοιχογραφίες καλύπτουν αρκετά μεγάλη περίοδο, από την εποχή της ανέγερσης του ναού (τέλη 13ου αιώνα ) μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα.
Το έτος 1995 δύο βαθιές ρωγμές το Ιερό λόγω φθοράς του χρόνου και των σεισμών και η υποψία ότι υπάρχουν αγιογραφίες από την αρχική φάση της κατασκευής του ναού οδήγησαν τον Εφημέριο να αφαιρέσει τοπικά το επίχρισμα με αποτέλεσμα να ανακαλυφθούν τμήματα αγιογραφιών. Τον Ιούνιο του 1995 με ενέργειες του εκκλησιαστικού συμβουλίου του ναού κλιμάκιο της αρχαιολογικής υπηρεσίας έφερε στο φως τμήματα τοιχογραφιών τόσο στο Ιερό Βήμα όσο και στον κυρίως ναό. Σήμερα μπορούμε να διακρίνουμε την παράσταση του πρωτομάρτυρα Στέφανου στο ιερό Βήμα όπως επίσης και την παράσταση στρατιωτικού Αγίου και Ιεράρχη στον κυρίως ναό.

Ο πρωτομάρτυρας Στέφανος στο Ι.Β.
Παράσταση στρατιωτικού αγίου.
Παράσταση Ιεράρχη.

Στο Ιερό Βήμα σώζονται δυο παραστάσεις των χρόνων της τουρκοκρατίας.
Είναι η Παναγία που φέρει στέμμα και η τα Εισόδια της Θεοτόκου.
Παράσταση των εισοδίων.
Ενθρονη Θεοτόκος με στέμμα.


Παράσταση των Εισοδίων στο τέμπλο.

Το ξύλινο τέμπλο του ναού κοσμείται με αγιογραφίες που έγιναν στις αρχές του 20ου αιώνα.
Στο πάνω διάζωμά του, στο κέντρο και πάνω από τη παράσταση με το Μυστικό Δείπνο υπάρχει παράσταση της Ανάστασης. Αριστερά και δεξιά του Μυστικού Δείπνου παριστάνονται σκηνές από το δωδεκάορτο.
Ακολουθούν οι κύριες εικόνες του τέμπλου όπου από τα βόρεια προς τα νότια παριστάνονται, το Εισόδια της Θεοτόκου, ένθρονη Θεοτόκος, ένθρονος Ιησούς και ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος. Κάτω από καθεμιά από τις εικόνες αυτές υπάρχει αντίστοιχη παράσταση από τη ζωή του προσώπου που εικονίζεται σε μετάλλιο.


Ενθρονη Θεοτόκος.


Η Πλατυτέρα στο Ι.Β.		 Στο τεταρτοσφαίριο της κόγχης του Ι.Β. υπάρχει παράσταση της Πλατυτέρας (δυτικότροπη;) και κάτω από αυτή παραστάσεις αποστόλων και ιεραρχών σε υπερβολικά μεγάλο μέγεθος. Εικονίζονται οι Απόστολος Πέτρος, Γρηγόριος ο θεολόγος, Γρηγόριος (ο Διάλογος ;), Μέγας Βασίλειος και Ιωάννης ο Χρυσόστομος.
Στα σημεία εκείνα που το επίχρισμα έχει καταπέσει διακρίνονται τμήματα τοιχογραφιών ίσως από την αρχική φάση της κατασκευής του ναού.
Παραστάσεις ιεραρχών στο Ι.Β.

Ο Ιερός ναός Εισοδίων της Θεοτόκου Λεσινίου είναι μία από τις ελάχιστες, (μόνο 6) βυζαντινές εκκλησίες της περιοχής μας. Πολλοί προσκυνητές, Έλληνες και ξένοι τον επισκέπτονται κάθε χρόνο και εκφράζουν την έντονη δυσαρέσκειά τους για την καθυστέρηση των εργασιών της αποκατάστασης του μνημείου και της διαμόρφωσης του περιβάλλοντος χώρου.
Τίς πληροφορίες για το μνημείο πήραμε από :
α)Το βιβλίο του Aθανάσιου Δ. Παλιούρα, Βυζαντινή Αιτωλοακαρνανία, Εκδόσεις Αρσινόη, Αθήνα.
β)Ενημερωτικό έντυπο που έχει συντάξει ο εφημέριος στο Λεσίνι Αιτωλοακαρνανίας π. Παναγιωτόπουλος Ιωάννης.