ΑΜΒΡΑΚΙΚΟΣ ΚΟΛΠΟΣ

ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Με αίσθημα ευθύνης και αγωνίας για την προστασία του περιβάλλοντος στην περιοχή του νότιου Αμβρακικού κόλπου, αλλά και γνώμονα το συμφέρον των κοινωνιών στην περιοχή αυτή, παραθέτω στοιχεία από απόψεις, δημοσιεύματα αλλά και προσωπική έρευνα σχετικά με τις δραστηριότητες υδατοκαλλιέργειας.

Το κίνητρο για την έρευνα αυτή είναι η κατάσταση που επικρατεί στον Αμβρακικό κόλπο σε μια περίοδο που, πολλοί ισχυρίζονται ότι να νερά του κόλπου έχουν μολυνθεί, ότι δεν ανανεώνονται, ότι γνωρίζουν σε ποια κατεύθυνση βρίσκεται η λύση του προβλήματος, αλλά δεν προβαίνουν σε καμία ενέργεια για την επίλυσή του. Αντίθετα οι αρμόδιοι φορείς στους Νομούς Αιτωλοακαρνανίας, Πρέβεζας και Άρτας προβαίνουν σε εκδόσεις αδειών εγκατάστασης ιχθυοκαλλιεργειών στον Αμβρακικό κόλπο χωρίς σκέψη και χωρίς μέτρο.

Σε όλες σχεδόν τις μελέτες για τον καθορισμό περιοχών ανάπτυξης υδατοκαλλιεργειών, εκφράζεται ο ψευδής και ανυπόστατος ισχυρισμός ότι, « η ιχθυοκαλλιέργεια είναι μία κατ’ εξοχήν φιλική για το περιβάλλον διαδικασία».

Αντίθετα, στη χώρα μας η ιχθυοκαλλιέργεια έχει μετατραπεί σε δραστηριότητα ύποπτη, αν όχι υπεύθυνη της ρύπανσης και της υποβάθμισης του υδάτινου περιβάλλοντος, έχει καταταχθεί στις μορφές βιομηχανίας και ανήκει στην κατηγορία Α, υποκατηγορία 2 δηλαδή, στα έργα που προκαλούν σοβαρές επιπτώσεις στο περιβάλλον, ενώ οι ζώνες Ιχθυοκαλλιεργειών ανήκουν στην κατηγορία Α, υποκατηγορία 1, δηλαδή στα έργα που προκαλούν πολύ σοβαρές επιπτώσεις στο περιβάλλον (Υ.Α. 15393/2332/2002/ΦΕΚ 1022/Β/02 Κατάταξη έργων και δραστηριοτήτων). Απαιτούνται μάλιστα Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων πριν την εγκατάστασή τους καθώς και η παρακολούθηση της λειτουργίας τους. Οι μελέτες πρέπει να καταρτίζονται με τη σύμπραξη ειδημόνων επιστημόνων υγείας και να προσυπογράφονται από τον υπουργό υγείας.

Άλλωστε το ότι οι υδατοκαλλιέργειες στην Ελλάδα αποτελούν σημαντική πηγή μόλυνσης του υδάτινου περιβάλλοντος διαπιστώνεται από τον σημαντικότατο φορέα Μεσογειακό Σχέδιο Δράσης του Προγράμματος Περιβάλλοντος του ΟΗΕ (United Nations Environment Program – Mediterranean Action Plan, www.unepmap.org ) που λειτουργεί στο πλαίσιο της Σύμβασης της Βαρκελώνης για την προστασία της Μεσογείου.

Για ευνόητους λόγους, στις περισσότερες μελέτες για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις από τη λειτουργία των υδατοκαλλιεργειών δεν αναφέρεται ότι η καλλιέργεια σε ιχθυοκλωβούς ενισχύει σημαντικά την παραγωγή οργανικής ύλης από τη σκόνη της τροφής, τις απώλειες τροφής και τα περιττώματα των ψαριών με αποτέλεσμα να προκληθεί αλλοίωση του περιβάλλοντος και ευτροφισμός και φυσικά δεν υπολογίζονται οι ποσότητες και οι συνέπειες. Ενδεικτικά αναφέρω ότι « παραγωγή 100 τόνων ψαριών ετησίως ισοδυναμεί με ετήσιο φορτίο BOD λυμάτων 6900 κατοίκων τα οποία θα διασπείρονται στις ακτές, γεγονός που σκόπιμα παραλείπεται επιμελώς από τις κατά καιρούς συντασσόμενες μελέτες. Κατά συνέπεια μια τέτοια δραστηριότητα στον κλειστό κόλπο του Αμβρακικού αποτελεί έγκλημα για το περιβάλλον της περιοχής.

Σε έντυπο του υπουργείου Γεωργικής Ανάπτυξης/Γενικής Διεύθυνσης Αλιείας/Διεύθυνσης Υδατοκαλλιεργειών και Εσωτερικών Υδάτων (έτος 2000) με θέμα «Ιχθυοκαλλιέργειες και Θαλάσσιο περιβάλλον» σελίδα 25, αναφέρεται ότι «το ενδεχόμενο ευτροφισμού δεν μπορεί να αποκλειστεί σε περιπτώσεις κλειστών κόλπων ή περιοχών με βραδεία ανανέωση του νερού και επομένως η ορθή επιλογή εγκατάστασης, είναι ο μόνος τρόπος για την ασφαλή αποφυγή των ανεπιθύμητων επιπτώσεων». Στο ίδιο σημείο αναφέρεται «Η χορήγηση άδειας εγκατάστασης μονάδων σε μικρές αποστάσεις μεταξύ τους θα είναι δυνατόν να ευνοήσει τη διάδοση παρασίτων ή ασθενειών και θα προκαλούσε επιβάρυνση του περιβάλλοντος. Γι’ αυτό το λόγο οι μονάδες ιχθυοκαλλιέργειας απέχουν μεταξύ τους τουλάχιστον 500 μέτρα και εποπτεύονται αυστηρά από τις αρμόδιες υπηρεσίες οι συντεταγμένες εντός των οποίων εγκαθίστανται». Τα ερωτήματα που προκύπτουν εδώ είναι : α) Αν οι μονάδες πρέπει να απέχουν μεταξύ τους τουλάχιστον 500 μέτρα για να μη μεταδοθούν ασθένειες μεταξύ τους, τότε πόσο θα πρέπει να απέχουν από τις ακτές κολύμβησης; β) Ο κόλπος του Αμβρακικού δεν είναι κλειστός κόλπος; Μπορεί να μας πείσει κανείς ότι τα νερά του Αμβρακικού ανανεώνονται και πόσο συχνά;

Η ιδιαιτερότητα και τα φυσικά χαρακτηριστικά του Αμβρακικού κόλπου καθιστούν τις ιχθυοκαλλιέργειες ιδιαίτερα καταστροφικές και κάθε θεωρία για το αντίθετο είναι λανθασμένη και ανεδαφική.

Οι επιπτώσεις είναι: Πρασινοκίτρινη θολή θάλασσα, επιπλέοντες αφροί, γλοιώδης πρασινοκίτρινος πυθμένας γεμάτος φύκια, μόνιμη εμφάνιση πλαγκτόν, 3-4 μέτρα στρώμα ιζημάτων από τα περιττώματα των ψαριών κάτω από τους ιχθυοκλωβούς και συνεχής ροή αποβλήτων από τις εγκαταστάσεις μέσα στη θάλασσα. Έτσι είναι αναπότρεπτη η συνέπεια να καταστεί απαγορευτική κάθε άλλη χρήση των ακτών της περιοχής και ειδικότερα για κολύμβηση και τουρισμό, παραθερισμό και θαλάσσια σπόρ.

Παράλληλα δεν είναι απίθανο η υπερσυγκέντρωση στην περιοχή των ιδιαίτερα επιβαρυντικών για το περιβάλλον δραστηριοτήτων να έχουν αποτέλεσμα να υφίσταται σταδιακά άμεσος κίνδυνος για την υγεία των κατοίκων της περιοχής (π.χ. δερματικά εξανθήματα των λουομένων στις πλησιέστερες ακτές). Τέτοια παραδείγματα εμφανίζονται στον κόλπο Αταλάντης - Θεολόγου του νομού Αττικής.

Οι νότιες ακτές του Αμβρακικού κόλπου που είναι και οι καλύτερες και πλέον ιδανικές για κάθε τουριστική και οικιακή χρήση είναι αυτές που έχουν τις μεγαλύτερες καταστροφικές συνέπειες από τη λειτουργία των μονάδων ιχθυοκαλλιεργειών. Και τούτο διότι οι συχνοί βορειοδυτικοί άνεμοι με τον κυματισμό εγκλωβίζουν και διασκορπίζουν τους ρύπους που προέρχονται από κάθε ακτή προς τις νότιες ακτές. Είναι ευνόητο λοιπόν ότι ο νομός Αιτωλοακαρνανίας πρέπει να έχει λόγο στην παρακολούθηση κάθε δραστηριότητας, σε κάθε σημείο του κόλπου.

Παραπλανητικά στις μελέτες, αναφέρονται ως δήθεν στοιχείο καθαρότητας των νερών στις περιοχές κολύμβησης κάποιες μετρήσεις του Τμήματος Νερών Κολύμβησης του ΥΠΕΧΩΔΕ. Παραλείπεται όμως συστηματικά να διευκρινίζεται ότι « οι μετρήσεις του ΥΠΕΧΩΔΕ αφορούν αποκλειστικά τις μικροβιολογικές (κολοβακτηρίδια κοπρανώδους προέλευσης) και τις φυσιοχημικές (ορυκτέλαια, φαινόλες, πίσσες) παραμέτρους και όχι τα υπολείμματα τροφών, τα περιττώματα ψαριών και τα τοξικά προϊόντα από την αποσύνθεσή τους.

Άλλη ανακρίβεια που αναφέρεται στις μελέτες, είναι ότι οι υδατοκαλλιεργητικές δραστηριότητες αυξάνουν τις ευκαιρίες για απασχόληση και προσφέρουν νέες θέσεις εργασίας. Μια έρευνα στον αριθμό των εργαζομένων ανά μονάδα θα αποδείξει το αστείο των αναφερομένων σχετικά με τις θέσεις εργασίας. Αντίθετα δεν αναφέρονται οι πολλές δεκάδες ατόμων που παραμένουν χωρίς εργασία καθ’ όσον εμποδίζεται η οικιστική, παραθεριστική και τουριστική ανάπτυξη αφού υποβαθμίζεται σημαντικά το περιβάλλον.

Τις μελέτες για την εγκατάσταση των ιχθυοκαλλιεργειών αναλαμβάνουν μελετητικά γραφεία προς όφελος των επιχειρηματιών. Είναι λοιπόν ευνόητο ότι, στοιχεία επιβαρυντικά για τους επιχειρηματίες δεν θα περιλαμβάνονται στις μελέτες.

Είναι κατά συνέπεια υποχρέωση όλων των αρμοδίων για την έγκριση της κάθε επιχειρηματικής δραστηριότητας, να μη παραβλέπουν (εσκεμμένα πολλές φορές) τα όποια επιβαρυντικά στοιχεία παραλείπονται στις υπ’ όψη μελέτες.

Βελισάριος Σαπέλας Παλιάμπελα