ΠΑΝΑΓΙΑ ΠΑΠΑΔΑΤΟΥ

Ο μικρός μονόχωρος ναός της παναγίας <<Μαυρομάτας>> στο χωριό Παπαδάτου Ξηρομέρου ήταν παλαιό μοναστήρι και σήμερα κοιμητηριακός ναός. Ο ναός είναι πανομοιότυπος με το καθολικό της Ρόμβης.
Εξωτερικά η αίθουσα έχει δίρριχτη πλακόστρωτη στέγη και εσωτερικά ένα εγκάρσιο τόξο και δύο πλαϊνά, που είναι εντοιχισμένα στις μακριές πλευρές, και σχηματίζουν σφαιρικά τρίγωνα που φέρουν πολύ ανοιχτό θόλο.

Στο λιθόχτιστο τέμπλο δύο τοξωτά ανοίγματα οδηγούν από το κύριο ναό στο Ιερό Βήμα.
Στη κόγχη του Ιερού Βήματος εικονίζονται οι μορφές της Πλατυτέρας με το Χριστό σε μετάλλιο, χαμηλότερα η Μετάδοση και Μετάληψη των Αποστόλων και ακόμα χαμηλότερα οι συλλειτουργούντες Ιεράρχες.
Στη κόγχη της Πρόθεσης παριστάνεται ο Ιησούς Χριστός στην 'Ακρα Ταπείνωση, δίπλα στο μέτωπο της κόγχης ο διάκονος Στέφανος και στη κόγχη του διακονικού ο Μελχισεδέκ.

Στο κύριο ναό ο Παντοκράτορας, στον αβαθή τρούλο, περιβάλλεται από μορφές αγγέλων, προφήτες και ευαγγελιστές. To εικονογραφικό πρότυπο μοιάζει αρκετά με αυτό στην Παναγία Ρόμβη στο Βάτο και είναι εντυπωσιακό. Δυστυχώς από την πολυκαιρία πολλές σκηνές καταστράφηκαν ή μόλις διακρίνονται. Ο ζωγράφος ακολούθησε το καθιερωμένο εικονογραφικό πρόγραμμα τοποθετώντας τις Χριστολογικές σκηνές στα ανώτερα τμήματα των τοίχων (Ευαγγελισμό, Γέννηση, Σταύρωση, Επιτάφιο Θρήνο), τη ζώνη των στηθαρίων πιο κάτω, αλλά και στα εσωράχια που δημιουργούν τα τόξα που εφάπτονται στις μακριές πλευρές και πιο χαμηλά τη ζώνη των ολόσωμων αγίων. Ο ζωγράφος προσπαθεί με την κίνηση των χεριών και την ελαφριά στροφή της κεφαλής αριστερά ή δεξιά να ζωντανέψει τα πρόσωπα, πράγμα που δείχνει ότι είχε υπ' όψη του καλό πρότυπο, αλλά ο ίδιος δεν είχε τη δυνατότητα να αναπλάσει τις μορφές αλλά και να φτάσει σε ικανοποιητικά αποτελέσματα. Κατορθώνει όμως να εκφράσει μια απλοϊκή. Αλλά πηγαία τέχνη και αυτό φαίνεται περισσότερο στους ολόσωμους αγίους. Έτσι όπως τους τοποθετεί φωτογραφικά στη σειρά, με τους ανάγλυφους φωτοστέφανους, τα σύμβολα στα χέρια τους, την ομοιόμορφη επανάληψη της στάσης των ποδιών, και τα ίδια συντηρητικά χρώματα, δημιουργεί την εντύπωση μιας γνήσιας και ανεπιτήδευτης εικόνας λαϊκού χορού, όπου τα πρόσωπα εκτελούν χορευτικά βήματα. Δεν αποκλείεται να είναι ο λαϊκός καλλιτέχνης Γεώργιος Μπαλαδήμας εκ Σκουρτού Ξηρομέρου, αφού οι τοιχογραφίες και τεχνοτροπικά ανήκουν στα μέσα του 18^ου αιώνα εποχή που ο ζωγράφος διακόσμησε το καθολικό της Ρόμβης.
Τίς πληροφορίες για το μνημείο πήραμε από το βιβλίο του Aθανάσιου Δ. Παλιούρα, Βυζαντινή Αιτωλοακαρνανία, Εκδόσεις Αρσινόη, Αθήνα.

Στο κύριο ναό ο Παντοκράτορας, στον αβαθή τρούλο, περιβάλλεται από μορφές αγγέλων, προφήτες και ευαγγελιστές.
To εικονογραφικό πρότυπο μοιάζει αρκετά με αυτό στην Παναγία Ρόμβη στο Βάτο και είναι εντυπωσιακό. Δυστυχώς από την πολυκαιρία πολλές σκηνές καταστράφηκαν ή μόλις διακρίνονται.
Ο ζωγράφος ακολούθησε το καθιερωμένο εικονογραφικό πρόγραμμα τοποθετώντας τις Χριστολογικές σκηνές στα ανώτερα τμήματα των τοίχων (Ευαγγελισμό, Γέννηση, Σταύρωση, Επιτάφιο Θρήνο), τη ζώνη των στηθαρίων πιο κάτω, αλλά και στα εσωράχια που δημιουργούν τα τόξα που εφάπτονται στις μακριές πλευρές και πιο χαμηλά τη ζώνη των ολόσωμων αγίων.
Ο ζωγράφος προσπαθεί με την κίνηση των χεριών και την ελαφριά στροφή της κεφαλής αριστερά ή δεξιά να ζωντανέψει τα πρόσωπα, πράγμα που δείχνει ότι είχε υπ' όψη του καλό πρότυπο, αλλά ο ίδιος δεν είχε τη δυνατότητα να αναπλάσει τις μορφές αλλά και να φτάσει σε ικανοποιητικά αποτελέσματα. Κατορθώνει όμως να εκφράσει μια απλοϊκή. Αλλά πηγαία τέχνη και αυτό φαίνεται περισσότερο στους ολόσωμους αγίους. Έτσι όπως τους τοποθετεί φωτογραφικά στη σειρά, με τους ανάγλυφους φωτοστέφανους, τα σύμβολα στα χέρια τους, την ομοιόμορφη επανάληψη της στάσης των ποδιών, και τα ίδια συντηρητικά χρώματα, δημιουργεί την εντύπωση μιας γνήσιας και ανεπιτήδευτης εικόνας λαϊκού χορού, όπου τα πρόσωπα εκτελούν χορευτικά βήματα. Δεν αποκλείεται να είναι ο λαϊκός καλλιτέχνης Γεώργιος Μπαλαδήμας εκ Σκουρτού Ξηρομέρου, αφού οι τοιχογραφίες και τεχνοτροπικά ανήκουν στα μέσα του 18^ου αιώνα εποχή που ο ζωγράφος διακόσμησε το καθολικό της Ρόμβης.

Τίς πληροφορίες για το μνημείο πήραμε από το βιβλίο του Aθανάσιου Δ. Παλιούρα, Βυζαντινή Αιτωλοακαρνανία, Εκδόσεις Αρσινόη, Αθήνα.